Πώς φορολογείται η διαφορά εισοδήματος και αντικειμενικών δαπανών διαβίωσης Πώς μπορούν να αμφισβητηθούν τα τεκμήρια

Γράφει ο Απόστολος Αλωνιάτης
Οικονομολόγος – Φοροτεχνικός , Συγγραφέας, Μέλος του Δ.Σ. του Ινστιτούτου Οικονομικών & Φορολογικών Μελετών (Ι.Ο.ΦΟ.Μ), Οικονομικός Διευθυντής της PROSVASIS AEBE

Ολοκληρώνουμε σήμερα το αφιέρωμα μας στις αντικειμενικές δαπάνες διαβίωσης, με την περιπτώσεις που ο νόμος δίνει την δυνατότητα να αμφισβητηθούν οι αντικειμενικές δαπάνες διαβίωσης, καθώς και τους άλλους τρόπους που μπορούμε να τις καλύψουμε. Ακόμη παρουσιάζουμε τους τρόπους φορολόγησης της διαφοράς μεταξύ εισοδήματος και αντικειμενικών δαπανών διαβίωσης

Το ετήσιο συνολικό ποσό της αντικειμενικής δαπάνης διαβίωσης που προκύπτει από την κύρια και τις δευτερεύουσες κατοικίες, καθώς και αυτό που προσδιορίστηκε από τις λοιπές αντικειμενικές δαπάνες διαβίωσης, μπορεί να αμφισβητηθεί από το φορολογούμενο όταν η πραγματική δαπάνη του φορολογουμένου και των μελών που τον βαρύνουν είναι μικρότερη από την αντικειμενική δαπάνη, όπως αποδεικνύεται από τον υπόχρεο με βάση πραγματικά περιστατικά.

Η επίκληση των περιστατικών αυτών μπορεί να γίνει μόνο από τους υπόχρεους οι οποίοι:

α) Υπηρετούν τη στρατιωτική θητεία τους στις Ένοπλες Δυνάμεις.

β) Είναι φυλακισμένοι.

γ) Νοσηλεύονται σε νοσοκομείο ή κλινική.

δ) Είναι άνεργοι και για το χρονικό διάστημα που δικαιούνται βοήθημα ανεργίας.

ε) Συγκατοικούν με συγγενείς πρώτου βαθμού και έχουν μειωμένες δαπάνες διαβίωσης, γιατί αποδεικνύεται ότι στις δαπάνες συμβάλλουν οι συγγενείς αυτοί οι οποίοι πραγματοποιούν εισόδημα από εμφανείς πηγές.

στ) Είναι ορφανοί ανήλικοι, οι οποίοι έχουν στην κυριότητά τους επιβατικά αυτοκίνητα ιδιωτικής χρήσης, από κληρονομιά του πατέρα ή της μητέρας τους.

ζ) Προσκομίζουν στοιχεία από τα οποία αποδεικνύεται ότι από γεγονότα ανώτερης βίας πραγματοποίησαν δαπάνη μικρότερη από την αντικειμενική.

Ο φορολογούμενος που επικαλείται τα πιο πάνω περιστατικά έχει υποχρέωση να υποβάλει μαζί με τη δήλωσή του και τα αναγκαία δικαιολογητικά, καθώς και δικαιολογητικά που να αποδεικνύουν ότι πραγματοποίησε δαπάνη μικρότερη από την αντικειμενική.

Για παράδειγμα, στην περίπτωση που ο φορολογούμενος δεν έχει πληρωθεί για έναν ολόκληρο χρόνο από την εργασία του και δεν έχει κανένα άλλο εισόδημα ούτε αυτός ούτε η σύζυγός του, τότε το ποσό της ετήσιας αντικειμενικής δαπάνης που προκύπτει από την ιδιοκτησία Ι.Χ. αυτοκινήτου αμφισβητείται και δεν υπολογίζεται.

Στις πιο πάνω α΄ και ε΄ περιπτώσεις, η διαφορά μεταξύ της αντικειμενικής και της πραγματικής δαπάνης διαβίωσης λαμβάνεται υπόψη για τον υπολογισμό της συνολικής αντικειμενικής δαπάνης του γονέα ή του τέκνου που συμβάλλει στις δαπάνες διαβίωσης του υποχρέου.

Αν πρόκειται για τους γονείς, η διαφορά αντικειμενικής δαπάνης καταλογίζεται σε εκείνον που έχει το μεγαλύτερο εισόδημα.

Αναφορικά με τα παραπάνω διευκρινίζονται τα εξής:

α) Στην περίπτωση των φορολογουμένων που υπηρετούν την στρατιωτική τους θητεία δεν περιλαμβάνονται οι μόνιμοι αξιωματικοί (π.χ. οπλίτες, έφεδροι αξιωματικοί, υπαξιωματικοί). H δυνατότητα επίκλησης μικρότερης τεκμαρτής δαπάνης δεν επηρεάζεται από την ύπαρξη εισοδήματος ή όχι ή από τον τόπο όπου υπηρετεί τη θητεία του ο στρατευμένος.

β) Οι υπόχρεοι σε δήλωση οι οποίοι είναι άνεργοι πρέπει να είναι εγγεγραμμένοι στο μητρώο των μακροχρόνια ανέργων του ΟΑΕΔ ή να λαμβάνουν επίδομα ανεργίας από τον εν λόγω οργανισμό καθώς και από άλλα ταμεία (π.χ. NAT). Επιπλέον, να μην έχουν κατά τη χρήση 2013 πραγματικά εισοδήματα άλλης πηγής. Στην έννοια του πραγματικού εισοδήματος δεν περιλαμβάνονται τα τεκμαρτά εισοδήματα.

γ) Όσοι φορολογούμενοι εμπίπτουν στις διατάξεις της παρ. 3 του άρθρου 46 του ΚΦΕ δηλαδή όσοι εισπράττουν καθυστερημένα δεδουλευμένες αποδοχές λόγω έκδηλης οικονομικής αδυναμίας του εργοδότη τους και εφόσον έγινε επίσχεση της εργασίας από τους μισθωτούς ή επειδή ο εργοδότης κηρύχθηκε σε κατάσταση πτώχευσης και τις δήλωσε στο χρόνο είσπραξής τους ή ειδικά για μη εισπραχθείσες δεδουλευμένες αποδοχές της χρήσης του 2013, μπορούν επίσης ν’ αμφισβητήσουν ποσά τεκμαρτής δαπάνης διαβίωσης, με την προϋπόθεση ότι η ανωτέρω περίπτωση αποδεικνύεται από τον υπόχρεο με βάση πραγματικά περιστατικά.

Συνεπώς, σε κάθε περίπτωση δεν αρκεί να συντρέχει μία από τις πιο πάνω περιπτώσεις για να αμφισβητηθεί η αντικειμενική δαπάνη, αλλά πρέπει και ο φορολογούμενος σε κάθε περίπτωση να αποδείξει ότι δεν πραγματοποίησε ή πραγματοποίησε μειωμένη δαπάνη, θέμα πραγματικό το οποίο ανάγεται στην εξελεγκτική αρμοδιότητα του προϊσταμένου της αρμόδιας ΔΟΥ.

Τρόπος φορολόγησης της διαφοράς μεταξύ του εισοδήματος που δηλώθηκε και της συνολικής ετήσιας δαπάνης για εισοδήματα έτους 2013 (δηλώσεις οικονομικού έτους 2014).

Συμφωνά με την παράγραφο 1 του άρθρου 19 του Ν. 2238/1994 (όπως αντικαταστάθηκε) :

«1. Η διαφορά του εισοδήματος που δηλώθηκε από το φορολογούμενο, τη σύζυγό του και τα πρόσωπα που τους βαρύνουν ή προσδιορίστηκε από τον προϊστάμενο της δημόσιας οικονομικής υπηρεσίας και της συνολικής ετήσιας δαπάνης τους, των άρθρων 16 και 17, προσαυξάνει τα εισοδήματα που δηλώνονται ή προσδιορίζονται από τον προϊστάμενο της δημόσιας οικονομικής υπηρεσίας κατά το ίδιο οικονομικό έτος, του φορολογούμενου ή της συζύγου του της κατηγορίας από την οποία δηλώνονται τα μεγαλύτερα εισοδήματα και, αν δεν δηλώνεται εισόδημα από καμία κατηγορία, η διαφορά αυτή λογίζεται εισόδημα της παραγράφου 3 του άρθρου 48.».

Η διαφορά του εισοδήματος που δηλώθηκε από το φορολογούμενο, τη σύζυγό του και τα πρόσωπα που τους βαρύνουν ή προσδιορίστηκε από τον προϊστάμενο της Δ.Ο.Υ. και της συνολικής ετήσιας δαπάνης τους (αντικειμενικής δαπάνης και δαπάνης απόκτησης περιουσιακών στοιχείων), προσαυξάνει τα εισοδήματα που δηλώνονται ή προσδιορίζονται από τον προϊστάμενο της ∆.Ο.Υ. κατά το ίδιο οικονομικό έτος, του φορολογούμενου ή της συζύγου του της πηγής από την οποία δηλώνονται τα μεγαλύτερα εισοδήματα και, αν δεν δηλώνεται εισόδημα από καμία κατηγορία, η διαφορά αυτή λογίζεται εισόδημα από μισθωτές υπηρεσίες.

Συγκεκριμένα:

β) Φορολογούμενος δεν έχει εισόδημα αλλά είναι επιτηδευματίας και παρουσιάζει ζημιά π.χ. -2.000 από την επιχειρηματική δραστηριότητα.

Στην περίπτωση αυτή θα φορολογηθεί με την κλίμακα των εσόδων από την επιχειρηματική δραστηριότητα για την διαφορά των τεκμαρτών εισοδημάτων που παρουσιάζει από τις αντικειμενικές δαπάνες διαβίωσης και από τα τεκμήρια απόκτησης περιουσιακών στοιχείων.

Παράδειγμα 4

Φορολογούμενος δεν έχει πραγματικό εισόδημα για την χρήση του 2013, αλλά έχει τεκμήρια 10.000

Θα φορολογηθεί με την κλίμακα των μισθωτών.

Είναι σαφές ότι για το έτος 2013 ,οι φορολογούμενοι των παραδειγμάτων 1 και 4 πρέπει να προσκομίσουν αποδείξεις για το σύνολο των τεκμαρτών εισοδημάτων τους, που φορολογούνται με την κλίματα των εισοδημάτων από μισθούς και συντάξεις και ποιο συγκεκριμένα:

Παράδειγμα 1.

Εισοδήματα από μισθούς 20.000 + διαφορά τεκμηρίων 15.000 = 35.000 άρα αποδείξεις για 35.000 ευρώ εισόδημα (35.000 Χ25%) δηλαδή 8.750.

Παράδειγμα 2

Διαφορά τεκμηρίων 10.000 Χ 25% = 2.500

Εδώ βεβαίως αποδεικνύεται και το παράλογο του νόμου, όπου απαιτεί από φορολογούμενο χωρίς κανένα εισόδημα, να πρέπει να προσκομίσουν αποδείξεις για να μην πληρώσουν φόρο-πρόστιμο 22%.

Άλλοι τρόποι κάλυψης των τεκμηρίων – Ανάλωση κεφαλαίου.

Δάνεια από συγγενείς, τραπεζικά δάνεια, πώληση περιουσιακών στοιχείων, γονική παροχή ή δωρεά χρηματικών ποσών και ανάλωση αποταμιεύσεων από εισόδημα παλαιότερων ετών μπορεί να επικαλεστούν οι φορολογούμενοι για να αποφύγουν τις παγίδες που κρύβουν τα υψηλά τεκμήρια διαβίωσης.

Τα «όπλα» που μπορείτε να χρησιμοποιήσετε είναι τα παρακάτω:

1. Δάνεια, γονικές (και όχι μόνο) παροχές ή δωρεές. Τα ποσά που προέρχονται από δάνεια μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν για την κάλυψη των τεκμηρίων. Προσοχή όμως γιατί το δάνειο θα πρέπει να έχει συναφθεί πριν γίνει η συγκεκριμένη δαπάνη, ενώ η δήλωση για τον φόρο δωρεάς ή γονικής παροχής πρέπει να έχει υποβληθεί στην αρμόδια ΔΟΥ μέχρι 31 Δεκεμβρίου 2013. Τα παραπάνω δεν είναι ανέξοδα πλέον μιας και πέρα από τους τόκους δανείων, και την δυσκολία να τα πάρετε λόγο των συνθηκών της αγοράς, οι δωρεές ή γονικές παροχές χρηματικών ποσών φορολογούνται από το πρώτο ευρώ με συντελεστή 10% αν γίνονται σε συγγενείς πρώτου βαθμού με 20% για τους υπόλοιπους συγγενείς και με 40% αν είναι άλλο άσχετο πρόσωπο.

2. Διάθεση περιουσιακών στοιχείων. Τα ποσά που εισπράχθηκαν από πωλήσεις αυτοκινήτων, ακινήτων, σκαφών αναψυχής κ.λπ. μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την αποφυγή των τεκμηρίων. Από τα ποσά αυτά ωστόσο θα πρέπει να αφαιρεθούν οι δαπάνες που πραγματοποιήθηκαν για την απόκτηση των συγκεκριμένων περιουσιακών στοιχείων. Όσοι επικαλεστούν ποσά από την πώληση περιουσιακών στοιχείων πρέπει να συνυποβάλουν με τη φορολογική δήλωση κυρωμένο αντίγραφο συμβολαίου ή προσυμφώνου ή βεβαίωση του συμβολαιογράφου από τα οποία προκύπτουν τα χρηματικά ποσά που εισπράχθηκαν. Για αγοραπωλησία αυτοκινήτων μεταξύ ιδιωτών αρκεί μία υπεύθυνη δήλωση του ν. 1599/1986 από τους δύο συναλλασσομένους. Τα ποσά από πωλήσεις περιουσιακών στοιχείων πρέπει να αναγραφούν στους σχετικούς κωδικούς του πίνακα 6 (Πρόσθετα πληροφοριακά στοιχεία – Ποσά που μειώνουν την ετήσια δαπάνη ) στην τρίτη σελίδα της φορολογικής δήλωσης (του εντύπου Ε1).

3. Ανάλωση αποταμιευμάτων (ανάλωση κεφαλαίου). Η ανάλωση κεφαλαίου προηγούμενων ετών είναι ένας από του τρόπους για να αντιμετωπισθούν τα τεκμήρια. Μπορείτε να ανατρέξετε στις προηγούμενες δηλώσεις και να συγκεντρώσετε τα ποσά που σας περισσεύουν. Ποιο συγκεκριμένα μπορείτε να επικαλεστείτε αποταμιεύματα, όσα χρόνια διαθέτετε στοιχεία (δηλώσεις) στο προσωπικό σας αρχείο (μην περιμένετε να πάρετε στοιχεία από την εφορία).

Ο νομοθέτης έχει ορίσει ειδική διαδικασία προσδιορισμού του κεφαλαίου αυτού, η οποία ισχύει από το οικονομικό έτος 1992. Αν ο φορολογούμενος επικαλεστεί κεφάλαιο που σχηματίστηκε πριν από το έτος αυτό, γεγονός που ο νόμος επιτρέπει, τότε θα χρησιμοποιηθεί άλλη μεθοδολογία προσδιορισμού του πιο πάνω κεφαλαίου.

Για τον προσδιορισμό κάθε χρόνο του κεφαλαίου που μπορεί να επικαλεστεί ο φορολογούμενος από τα πραγματικά εισοδήματα που έχουν υπαχθεί σε φορολογία με την κλίμακα φορολογίας ή σε αυτοτελή φορολογία με εξάντληση της φορολογικής υποχρέωσης (π.χ. τόκοι καταθέσεων ή ομολόγων του ελληνικού Δημοσίου) ή νόμιμα έχουν απαλλαγεί της φορολογίας (π.χ. υπεραξία από την εξαγορά μεριδίων αμοιβαίων κεφαλαίων), καθώς και από τα χρηματικά ποσά που δεν θεωρούνται εισόδημα, χρηματικά ποσά που προέρχονται από τη διάθεση περιουσιακών στοιχείων, εισαγωγή συναλλάγματος, δάνεια, δωρεά ή γονική παροχή χρηματικών ποσών, καθώς και από οποιοδήποτε άλλο ποσό το οποίο αποδεδειγμένα έχει εισπραχθεί, π.χ. αποζημίωση αγροτικών ζημιών λόγω καταστροφής της καλλιέργειας, Προϋπόθεση για να ληφθούν αθροιστικά υπόψη τα πιο πάνω χρηματικά ποσά είναι να έχουν δηλωθεί από τον φορολογούμενο.

Ο φορολογούμενος να τα έχει γράψει σε φορολογική του δήλωση. Από το άθροισμα των πιο πάνω χρηματικών ποσών, εισοδημάτων και εσόδων αφαιρούνται τα τεκμήρια, π.χ. το τεκμαρτό μίσθωμα κύριας κατοικίας πάνω από 200 τ.μ. κτλ., καθώς και οι δαπάνες απόκτησης περιουσιακών στοιχείων, π.χ. η δαπάνη για αγορά ΙΧ επιβατικού αυτοκινήτου κτλ. Σύμφωνα με τον νόμο, αν δεν υπάρχουν τεκμαρτές δαπάνες ή αν το ποσό τους είναι μικρότερο από 2.900 ευρώ, το ποσό που πρέπει να αφαιρεθεί αντί αυτών προσδιορίζεται με βάση την κοινωνική, οικονομική και οικογενειακή κατάσταση του φορολογουμένου, χωρίς να μπορεί αυτό το ποσό να είναι μικρότερο από 2.900 ευρώ.

Η διαφορά που προκύπτει, σύμφωνα με τα όσα αναφέρθηκαν, αποτελεί το χρηματικό κεφάλαιο που σχηματίστηκε κάθε προηγούμενο του έτους της φορολογίας έτος, το οποίο ο φορολογούμενος μπορεί να επικαλεστεί ως ανάλωση για να δικαιολογήσει οποιοδήποτε τεκμήριο.

Να σημειώσουμε ότι με τον ν.3296/2004 ρυθμίστηκε και νομοθετικά αυτό το οποίο ίσχυε μέχρι τότε διοικητικά ότι δηλαδή κατά τον προσδιορισμό κεφαλαίων προηγούμενων ετών στην ανάλωση, θα αφαιρούνται οι δαπάνες των άρθρων 16 και 17 του Κ.Φ.Ε. σε κάθε περίπτωση, ανεξάρτητα από τον αν έχει εφαρμογή ή όχι το τεκμήριο για τις δαπάνες αυτές.

Οι χρήσεις 2008 και 2009 αποτελούν την μοναδική εξαίρεση και συνεπώς κατά τις χρήσεις αυτές στον σχηματισμό κεφαλαίου προηγούμενων ετών οι δαπάνες των άρθρων 16 και 17 θα αφαιρούνται μόνο εφόσον εμπίπτουν στις διατάξεις περί εφαρμογής του τεκμηρίου.

Δηλαδή ενώ μέχρι το 2007 τα αυτοκίνητα ήταν τεκμήριο, για την ετήσια δήλωση φορολογίας εισοδήματος, μόνο αν είχαν εργοστασιακή αξία πάνω από 50.000 ευρώ, αλλά αποτελούσαν μειωτικό στοιχείο του εισοδήματος μας για την ανάλωση κεφαλαίου, για το 2008 και 2009 αυτά τα ποσά δεν τα αφαιρούμε από την ανάλωση κεφαλαίου.

Ειδικά για εισοδήματα και δαπάνες που πραγματοποιούνται από 1.1.2011 και μετά ισχύουν όσα προαναφέραμε σχετικά με το πραγματικό μας εισόδημα αλλά εκπίπτουν πλέον οι αντικειμενικές δαπάνες διαβίωσης και οι δαπάνες απόκτησης περιουσιακών στοιχείων.

Αν δεν υπάρχουν δαπάνες διαβίωσης και δαπάνες απόκτησης περιουσιακών στοιχείων τότε θα αφαιρεθούν τα ποσά 3.000 ευρώ για τον άγαμο και 5.000 ευρώ για τον έγγαμο.

(Στοιχεία και αποφάσεις για την ανάλωση κεφαλαίου θα βρείτε στην ιστοσελίδα μας στο άρθρο «Όλα όσα πρέπει να γνωρίζετε για τα εμβάσματα του εξωτερικού»)

4. Κέρδη από τυχερά παιχνίδια. Τα κέρδη από τυχερά παιχνίδια και λαχεία μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την κάλυψη των τεκμηρίων εφόσον επισυναφθεί σχετική βεβαίωση από τον ΟΠΑΠ ή τη Διεύθυνση Λαχείων. Η εφορία δεν αναγνωρίζει τα κέρδη από καζίνο.

Πηγές:

«Φόροι 2014», (Χ. Τσοχαντάρης – Α. Αλωνιάτης, εκδόσεις PROSVASIS AEBE)

Φορολογικές Σημειώσεις 2014 και σημειώσεις για τα σεμινάρια της εταιρίας PROSVASIS AEBE ( Γ. Α. Κορομηλά) .

«Συμπλήρωση φορολογικών εντύπων». (Α. Αλωνιάτης – Σημειώσεις για τα σεμινάρια του ΚΕΚ του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών)

Newmoney.gr