Υψηλή Φορολόγηση και Πληθωρισμός: Δύο Παράγοντες που Πνίγουν την Οικονομία

Η ελληνική οικονομία βρίσκεται ξανά σε μια περίοδο έντονης πίεσης, με δύο αλληλένδετα φαινόμενα να επηρεάζουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις: την υψηλή φορολόγηση και τον καλπάζοντα πληθωρισμό. Αν και πρόκειται για φαινόμενα με διαφορετική αιτιολογία, η σύμπτωσή τους έχει συστημικές επιπτώσεις στη βιωσιμότητα του παραγωγικού ιστού και τη διατήρηση της κοινωνικής συνοχής.

Η βαριά φορολογία: ένα διαχρονικό πρόβλημα

Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στα κράτη με το υψηλότερο φορολογικό βάρος στην Ε.Ε., τόσο σε έμμεσους όσο και σε άμεσους φόρους. Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις και οι ελεύθεροι επαγγελματίες βιώνουν καθημερινά την πίεση των φορολογικών επιβαρύνσεων, με αποτέλεσμα την περιορισμένη ρευστότητα, τη μείωση επενδύσεων και, συχνά, την αναγκαστική μετάβαση στην παραοικονομία.

Οι εργαζόμενοι, από την άλλη, βλέπουν σημαντικό ποσοστό του εισοδήματός τους να απορροφάται από φόρους και εισφορές, ενώ οι φορολογικές ελαφρύνσεις σπανίως φτάνουν σε εκείνους που έχουν τη μεγαλύτερη ανάγκη.

Πληθωρισμός: η αόρατη φορολογία

Ο πληθωρισμός λειτουργεί σαν ένας “σιωπηλός φόρος” που μειώνει την αγοραστική δύναμη των πολιτών. Στην Ελλάδα, μετά το ξέσπασμα της ενεργειακής κρίσης και τον πόλεμο στην Ουκρανία, η ακρίβεια έχει επηρεάσει βασικά αγαθά – τρόφιμα, ενέργεια, καύσιμα – με τους πιο ευάλωτους να πλήττονται περισσότερο.

Η αύξηση των τιμών, συνδυασμένη με στασιμότητα στους μισθούς και επιπλέον φορολογικές υποχρεώσεις, οδηγεί σε μείωση της κατανάλωσης, ανασφάλεια και υποχώρηση της εσωτερικής ζήτησης.

Οι συνέπειες στην πραγματική οικονομία

Ο συνδυασμός υψηλής φορολογίας και πληθωρισμού δημιουργεί ένα ασφυκτικό περιβάλλον:

• Αδυναμία αποταμίευσης και επένδυσης από τα νοικοκυριά
• Συρρίκνωση της κατανάλωσης, που αποτελεί βασικό κινητήριο μοχλό του ΑΕΠ
• Αναστολή νέων επιχειρηματικών πρωτοβουλιών, ιδίως στον τομέα της καινοτομίας
• Αύξηση του ιδιωτικού χρέους και καθυστερήσεις σε φορολογικές και δανειακές υποχρεώσεις

Τα Μέτρα που Μπορούν να Φέρουν Ανάκαμψη

Η αντιμετώπιση αυτής της διπλής απειλής απαιτεί συνδυαστική προσέγγιση:

• Μείωση φορολογικών συντελεστών για τη μεσαία τάξη και τις παραγωγικές δυνάμεις
• Στοχευμένες επιδοτήσεις και φοροαπαλλαγές σε είδη πρώτης ανάγκης
• Ενίσχυση των ελέγχων κατά της φοροδιαφυγής, ώστε να κατανεμηθεί πιο δίκαια το βάρος
• Προσαρμογή μισθών και κατώτατου μισθού στον πληθωρισμό, με σεβασμό στην ανταγωνιστικότητα

Η πρόκληση είναι σύνθετη αλλά όχι άλυτη. Χρειάζεται ρεαλισμός, κοινωνική ευαισθησία και μακροπρόθεσμος σχεδιασμός για να πάψει η ελληνική κοινωνία να αισθάνεται εγκλωβισμένη ανάμεσα σε φόρους και ακρίβεια.

 

Η ελληνική επιχειρηματική κοινότητα – ειδικά οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις – βρίσκεται υπό συνεχή πίεση τα τελευταία χρόνια. Ανάμεσα στις μεγαλύτερες προκλήσεις ξεχωρίζουν δύο διαχρονικές, αλλά σήμερα εξαιρετικά οξυμένες απειλές: η υπερφορολόγηση και ο υψηλός πληθωρισμός.

1. Περιορισμένη ρευστότητα

Η επιβολή υψηλών φόρων, ιδίως προκαταβολής φόρου εισοδήματος, ΦΠΑ και εργοδοτικών εισφορών, απορροφά σημαντικό μέρος της ρευστότητας που θα μπορούσε να επενδυθεί σε:

• Αναβάθμιση εξοπλισμού
• Πρόσληψη προσωπικού
• Επέκταση σε νέες αγορές

Ο πληθωρισμός επιδεινώνει την κατάσταση, αυξάνοντας το κόστος πρώτων υλών, ενέργειας και μεταφορών.

2. Πίεση στα περιθώρια κέρδους

Με τον πληθωρισμό να αυξάνει το λειτουργικό κόστος, αλλά τον ανταγωνισμό και τη χαμηλή ζήτηση να αποτρέπουν την αντίστοιχη αύξηση τιμών, οι επιχειρήσεις αναγκάζονται να:

• Μειώσουν τα περιθώρια κέρδους
• Κόψουν δαπάνες (π.χ. μισθούς, marketing)
• Καθυστερούν πληρωμές σε προμηθευτές

Αυτό δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο εσωτερικής ασφυξίας και απώλειας ανταγωνιστικότητας.

3. Αναστολή επενδύσεων και καινοτομίας

Η αβεβαιότητα στο φορολογικό περιβάλλον, σε συνδυασμό με την αδυναμία πρόβλεψης κόστους παραγωγής (λόγω πληθωρισμού), αποθαρρύνει την ανάληψη κινδύνου. Οι επιχειρήσεις περιορίζονται σε συντηρητικές επιλογές και δεν επενδύουν σε:

• Ψηφιακό μετασχηματισμό
• Εξωστρέφεια
• Έρευνα και Ανάπτυξη (R&D)

4. Επιβίωση εις βάρος της ποιότητας

Πολλές μικρές επιχειρήσεις επιλέγουν την «λύση ανάγκης» της φθηνότερης πρώτης ύλης, της υποτυπώδους εξυπηρέτησης ή της μαύρης εργασίας για να επιβιώσουν, γεγονός που τις καθηλώνει σε έναν φαύλο κύκλο χαμηλής ποιότητας – χαμηλών αποδόσεων.

5. Κίνδυνος «παραοικονομίας»

Η υπερφορολόγηση ωθεί ολοένα και περισσότερους σε πρακτικές απόκρυψης εισοδημάτων, αδήλωτης εργασίας και μη έκδοσης αποδείξεων, υπονομεύοντας την ισονομία και υγιή ανταγωνιστικότητα μεταξύ των επιχειρήσεων.

 

Τι χρειάζεται η αγορά;

Για να αντιστραφεί το δυσμενές επιχειρηματικό κλίμα, απαιτούνται:

• Μόνιμη μείωση των φορολογικών συντελεστών για παραγωγικές δυνάμεις
• Κίνητρα για τεχνολογικές και πράσινες επενδύσεις
• Μείωση των ασφαλιστικών εισφορών για τους μικρούς εργοδότες
• Φορολογική σταθερότητα τουλάχιστον 5ετίας
• Στοχευμένα προγράμματα στήριξης ΜμΕ με έμφαση στη ρευστότητα και την ψηφιοποίηση

Οι επιχειρήσεις δεν ζητούν επιδοτήσεις αλλά ένα σταθερό, λογικό και δίκαιο πλαίσιο λειτουργίας. Μόνο έτσι μπορούν να αντέξουν και να συμβάλουν ουσιαστικά στην ανάπτυξη της χώρας.

Η παραοικονομία και η φοροδιαφυγή αποτελούν χρόνιες πληγές της ελληνικής οικονομίας, που όχι μόνο στερούν πολύτιμους πόρους από το κράτος, αλλά και διαβρώνουν τη δικαιοσύνη και τη διαφάνεια στην αγορά. Τα τελευταία χρόνια, η πίεση από τη φορολογική επιβάρυνση και τον πληθωρισμό έχει ενισχύσει φαινόμενα «γκρίζας» δραστηριότητας, καθιστώντας την αντιμετώπιση του προβλήματος πιο επιτακτική από ποτέ.

Τι είναι η παραοικονομία;

Παραοικονομία ονομάζεται το σύνολο της οικονομικής δραστηριότητας που δεν δηλώνεται στις αρμόδιες αρχές και δεν φορολογείται – από αδήλωτα εισοδήματα μέχρι μαύρη εργασία και παράνομες συναλλαγές. Η Ελλάδα καταγράφει σταθερά υψηλά ποσοστά παραοικονομίας, με εκτιμήσεις να κυμαίνονται στο 20-25% του ΑΕΠ, δηλαδή δεκάδες δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως.

Πώς συνδέεται με τη φορολογία;

Η υπερφορολόγηση, ιδίως στους ελεύθερους επαγγελματίες και τις μικρές επιχειρήσεις, συχνά οδηγεί σε:

• Μη έκδοση αποδείξεων, ώστε να αποφευχθεί ΦΠΑ και φόρος εισοδήματος
• Αδήλωτη εργασία, για την αποφυγή εργοδοτικών εισφορών
• Κατακερματισμό τιμολογίων, για να φαίνεται μικρότερο το εισόδημα και να πέφτει σε χαμηλότερη κλίμακα

Αντί να μειώσει τη φοροδιαφυγή, η υπερφορολόγηση συχνά την νομιμοποιεί ηθικά στο μυαλό των πολιτών ως πράξη επιβίωσης ή “ισοστάθμισης” ενός άδικου συστήματος.

Ο ρόλος του πληθωρισμού

Ο πληθωρισμός κάνει ακόμη πιο ασφυκτική τη θέση των επιχειρήσεων, καθώς:

• Αυξάνει τα κόστη λειτουργίας
• Μειώνει την αγοραστική δύναμη των πελατών
• Δυσκολεύει τη φορολογική συνέπεια

Ως αποτέλεσμα, πολλές επιχειρήσεις και επαγγελματίες καταφεύγουν στη μη δήλωση συναλλαγών ή στην πληρωμή υπαλλήλων «στο χέρι», για να παραμείνουν βιώσιμοι.

Ποιοι κίνδυνοι προκύπτουν;

Η διόγκωση της παραοικονομίας:

• Αποδυναμώνει τη χρηματοδότηση του κοινωνικού κράτους (υγεία, παιδεία, συντάξεις)
• Αδικεί τις συνεπείς επιχειρήσεις, δημιουργώντας συνθήκες αθέμιτου ανταγωνισμού
• Αυξάνει τη μακροχρόνια εξάρτηση από την υψηλή φορολογία, αφού το κράτος δεν εισπράττει από όλους
• Υπονομεύει την αξιοπιστία της χώρας σε επενδυτές και ευρωπαϊκούς θεσμούς

Χρειάζεται ένα Λογικό Πλαίσιο για μια Υγιή Οικονομία

Η λύση δεν βρίσκεται μόνο στην καταστολή, αλλά και στη δημιουργία ενός θετικού περιβάλλοντος:

• Μείωση των συντελεστών και σταθερό φορολογικό πλαίσιο
• Κίνητρα για δήλωση εισοδήματος (π.χ. έκπτωση φόρου με ψηφιακές αποδείξεις)
• Επέκταση της ψηφιακής τιμολόγησης και της διασύνδεσης ταμειακών με ΑΑΔΕ
• Στοχευμένοι Έλεγχοι σε κλάδους υψηλής φοροδιαφυγής
• Αλλαγή κουλτούρας: προβολή των ωφελειών της συνέπειας και της φορολογικής διαφάνειας

 

Η παραοικονομία δεν είναι μόνο οικονομικό, αλλά και κοινωνικό πρόβλημα. Αν δεν αντιμετωπιστεί συστημικά και με όρους εμπιστοσύνης, θα συνεχίσει να αποτελεί ανασταλτικό παράγοντα για την ανάπτυξη και τη δικαιοσύνη.

 

κείμενο: Πέτρος Νταΐδης – φοροτεχνικός σύμβουλος επιχειρήσεων